W 1988 roku Edward Herman i Noam Chomsky opublikowali Manufacturing Consent: The Political Economy of the Mass Media, w której przedstawili swój „model propagandy”. Praca ta stała się fundamentalną krytyką stronniczości głównego nurtu mediów w Stanach Zjednoczonych i wywarła wpływ na całe pokolenie badaczy krytycznej komunikacji. Jako konsolidacja krytycznych badań nad komunikacją polityczną prowadzonych w ciągu XX wieku i oparta na wiedzy Hermana jako naukowca zajmującego się studiami komunikacyjnymi, „model propagandy” zidentyfikował istotne elementy paradygmatu napędzanego przez elity, który rozumie główne media informacyjne, obecnie często określane jako media korporacyjne lub tradycyjne, jako służące interesom potężnych aktorów politycznych i ekonomicznych. Jako taki, „model propagandy” opisuje scenariusz, w którym główne media informacyjne nie spełniają liberalnych oczekiwań dotyczących potrzeby solidnie niezależnego systemu medialnego, który bada potężnych i działa jako kontrola władzy.
Opis
Ponieważ główne media informacyjne są tak złożone, Herman i Chomsky zdali sobie sprawę, że potrzebny będzie ogólny model koncepcyjny opisujący dynamiczne procesy związane z „produkowaniem zgody” i brakiem informacji służących interesowi publicznemu. Kluczowe pytanie wciąż zadawane jest do dziś. Dlaczego więc media tak bardzo zawodzą? Zgodnie z „modelem propagandy” pięć filtrów kształtuje przekaz medialny.
Po pierwsze, wielkość, struktura własności i nastawienie na zysk mediów masowych oraz ich wspólne interesy z innymi dużymi korporacjami, bankami i rządem powodują konflikt interesów między rzekomą rolą mediów jako strażnika elity a interesami tej elity. Historie, które są sprzeczne z tymi grupami interesów, mają, ogólnie rzecz biorąc, mniejsze szanse na upublicznienie niż te zgodne ze światopoglądem dużych konglomeratów korporacyjnych.
Po drugie, uzależnienie mediów od przychodów z reklam wprowadza dalsze ograniczenia między mediami informacyjnymi a interesami handlu. To uzależnienie kształtuje przekaz medialny tak, aby trafiał do zamożnej publiczności, którą reklamodawcy są najbardziej zainteresowani. Ogranicza to również liczbę programów krytycznych i kontrowersyjnych, ponieważ reklamodawcy zazwyczaj chcą unikać programów o poważnej złożoności i niepokojących kontrowersjach, które zakłócają nastroje zakupowe.
Po trzecie, dziennikarze w przeważającej mierze polegają na elitarnych źródłach informacji przy tworzeniu wiadomości. Konieczność dostarczania stałego i szybkiego przepływu „ważnych” wiadomości, w połączeniu z rozbudowanym aparatem public relations rządu i wpływowych grup interesów, oznacza, że dziennikarze są zazwyczaj silnie uzależnieni od urzędników państwowych i przedstawicieli korporacji przy definiowaniu i kształtowaniu agendy informacyjnej.
Po czwarte, za każdym razem, gdy kontrowersyjne materiały są faktycznie emitowane, generują one nieproporcjonalnie dużą ilość „krytyki” ze strony osób powiązanych z potężnymi interesami, w tym instytucji sponsorowanych przez korporacje i rządowych „spin doktorów”. Ataki te ostrzegają również redaktorów i dziennikarzy przed publikowaniem wiadomości, które są uważane za zbyt kontrowersyjne.
Po piąte, „model propagandy” podkreśla znaczenie ideologii antykomunizmu w okresie zimnej wojny. Służyła ona jako mechanizm kontroli, oferując dziennikarzom łatwe ramy do interpretacji wydarzeń światowych i dając przywódcom politycznym silne narzędzie retoryczne do określania krytyków amerykańskiej polityki zagranicznej jako niepatriotycznych.
Współczesne znaczenie
Mimo że środowisko medialne uległo drastycznym zmianom od lat 80. XX wieku, zwłaszcza na skutek pojawienia się komunikacji internetowej i powiązanych z nią niezależnych/alternatywnych mediów, Model Propagandy pozostaje użytecznym i istotnym modelem wyjaśniającym.
Główne media/media korporacyjne nadal są ważnymi, jeśli nie dominującymi, źródłami informacji dla znacznej części społeczeństwa, podczas gdy niewiele wskazuje na to, że dziennikarze głównego nurtu zmienili swoją tendencję do polegania na oficjalnych źródłach i odwoływania się do nich przy konstruowaniu swoich materiałów.
Podobnie, chociaż ideologia antykomunizmu okresu zimnej wojny może być postrzegana jako coś z przeszłości, mechanizmy ideologiczne takie jak „wojna z terroryzmem” lub „wojna humanitarna” pełnią równoważne funkcje, a niektórzy twierdzą, że rusofobia leży u podstaw pojawienia się „nowej zimnej wojny”.
Wreszcie, „flak” pozostaje tak samo istotny jak zawsze dla zrozumienia, w jaki sposób zarządza się sprzeciwem w demokracjach, w których kampanie oszczerstw lub zniesławień stają się widocznym elementem i można je zidentyfikować w wielu różnych obszarach problemowych, w tym w wojnie i polityce zagranicznej (globalna „wojna z terroryzmem” 11 września) oraz zdrowiu publicznym (Covid-19).
Krytyka
Nic dziwnego, że wielu dziennikarzy głównego nurtu jest głęboko zirytowanych twierdzeniami, że ich praca jest ograniczona przez siły poza ich kontrolą, i sprzeciwia się twierdzeniom o braku autonomii. Wywiad z Chomskym , przeprowadzony przez Andrew Marra z BBC, jest dobrym przykładem trudności, jakie dziennikarze głównego nurtu mają z pogodzeniem się z „modelem propagandy”.
Jednak w środowisku akademickim model propagandy zyskał na przestrzeni lat pewien poziom akceptacji jako element „paradygmatu elitarnego”. Jednocześnie samo środowisko akademickie może być postrzegane jako część szerszego aparatu propagandowego, więc być może nie jest zaskakujące, że model propagandy nie jest szerzej akceptowany niż przez środowisko akademickie.
„Model propagandy” nie wyjaśnia jednak wszystkiego. Choć uwzględnia czynniki ograniczające autonomię mediów, nie uwzględnia warunków, w których proces tworzenia zgody zawodzi. Ponadto, koncentruje się on przede wszystkim na funkcjonowaniu mediów głównego nurtu, ale jest to tylko jeden z elementów zrozumienia roli propagandy we współczesnych demokracjach. W związku z tym model propagandy niewiele mówi o instytucjach i doktrynach związanych z zarządzaniem i produkcją propagandy, a także o roli innych instytucji, takich jak środowisko akademickie, o którym wspomniano powyżej, w produkcji i rozpowszechnianiu propagandy.
Redaktor Propaganda in Focus (https://propagandainfocus.com/)
Ten krótki artykuł jest częścią cyklu „Kluczowi myśliciele i idee w badaniach nad propagandą” zamieszczonym w tym piśmie.
Za: https://propagandainfocus.com/herman-and-chomskys-propaganda-model/