Znany rumuński reżyser Radu Jude (Kontinental’25, Nie obiecujcie sobie wiele po końcu świata) – szczególnie uwrażliwiony na zjawiska społeczne, jakie niesie nam czas kapitalizmu korporacyjnego, komercjalizacji, globalizacji, technokracji, cyfryzacji i sztucznej inteligencji – tym razem wszystkie te plagi i tandetę cywilizacji współczesnej pokazał w najnowszym swoim filmie: Dracula.
Kim historycznie był Dracula – wiadomo: Vlad III Palownik, XV-wieczny hospodar wołoski, słynny okrutny władca Transylwanii (dracul=diabeł). W czasach współczesnych postać ta przeszła do kultury popularnej – wykorzystało ją zwłaszcza kino, ale i literatura, z najbardziej znaną powieścią irlandzkiego pisarza Brama Stokera, który z Drakuli stworzył wampira.
Ale Draculą „chwalą” się i sami Rumuni (choć w średniowieczu nie tworzyli jeszcze państwa o takiej nazwie) w dzisiejszych czasach, gdzie wszystko można sprzedać, także historię, idee, uczucia, etykę, estetykę i tym podobne - Dracula znakomicie się sprzedaje PR-owo, tworząc dochodową markę – nie tylko turystyczną.
I od tego zaczyna się film. Film również o samym kinie.
Młody reżyser (alter ego Jude’a?) nie ma pomysłu na dzieło niekoniecznie ambitne, ale dochodowe. Pyta więc sztuczną inteligencję, w jaki sposób opowiedzieć o Draculi, aby film miał wzięcie. Podstawą, klamrą jest impreza (turystyczna ?) z zabawą „z wampirem”: w początku śmieszna i obsceniczna impreza (w filmie tym jak i poprzednich reżyser posługuje się obficie nie tylko wulgaryzmami, ale i wulgarnymi seksualnymi zachowaniami) kończy się… definitywną rozprawą z quasi-Palownikiem.
W tzw. międzyczasie ciągle niezadowolony młody reżyser prosi AI o kolejne historie z Draculą, a ta podsuwa mu kilkanaście diametralnie rożnych i równie tandetnych scenariuszy. Są to wariacje artystyczne, formalne eksperymenty Jude’a odnoszące się zarówno do charakteru twórczości różnych reżyserów - „absurdu (w hołdzie historycznej awangardzie), pulpy (w hołdzie Alphaville, Jean-Luc Godard) , śmiecia (Ed Wood), literatury (Alain Resnais), zabawy (Buñuel), polityki (Romero), teatru (Brecht), przesady (Lucian Pintilie), niegrzeczności (John Waters), fantastyki (Méliès) i realizmu (bracia Lumière)”, ale i badające granice kina. Mają też odniesienia do awangardowej literatury francuskiej przełomu XIX i XX wieku: Rimbaude’a i Apollinaire’a (zwłaszcza skandalizującej powieści erotycznej Jedenaście tysięcy pałek).
Czyli w tym artystycznym w formie miszmaszu „każdy znajdzie coś dla siebie” – stwierdza Jude, ponieważ „ Drakula ” to „film komercyjny, rozważania nad mitami narodowymi, esej, film o wampirach, komedia obyczajowa, film polityczny, satyra, film erotyczny, film akcji i kino literackie”. I dodaje z humorem: Najwyższy czas, żebyśmy [Rumuni] dali światu Draculę, czyli zdekonstruowali mit Draculi poprzez dziesiątki historii – absurdalnych, tandetnych, literackich, żartobliwych, politycznych, przesadnych, niegrzecznych, fantastycznych i realistycznych. Kiedy ktoś mnie pyta, kim jest Drakula w filmie, zawsze odpowiadam, że sam film jest Drakulą”.
To jednak nie wszystko, co w tym filmie zaciekawia – Radu Jude nie byłby sobą, gdyby z podglebia tych wszystkich pomysłów scenariuszowych zawierających groteskę, fantastykę, grozę i hiperrealizm nie skrzeczała rzeczywistość społeczna – nie tylko rumuńska. Reżyser wkomponowuje w fikcję filmową odniesienia do twardej rzeczywistości, zamykając wszystkie te wytworzone przez AI opowieści gorzką codą – filmikiem „Doniesienia z życia”.
Film, mocno nasycony odnośnikami do historii kultury Europy oraz rozwoju świata jest materiałem do długich i wielu przemyśleń i choć w klasyfikacji gatunkowej określa się go jako komediodramat, to ostatnie słowo reżysera w tym filmie wskazuje iż bliżej mu do dramatu („nasz świat jest pełen wampirów”). Dramatu upadku społecznego.
Anna Leszkowska
***
Z ciekawostek: Film (trwający 170 minut!) był kręcony przez 29 dni w różnych malowniczych lokalizacjach, w tym w średniowiecznej twierdzy Sighișoara i w Bukareszcie. Marius Panduru jest autorem zdjęć. Co ciekawe, około 20 aktorów – wśród nich Adonis Tanța , Gabriel Spahiu , Oana Maria Zaharia , Alexandru Dabija i Lukas Miko – gra ponad 130 postaci w historiach osadzonych w różnych okresach historycznych. „Wymagało to skrupulatnej uwagi przy projektowaniu kostiumów. Ponadto zespół charakteryzatorów wykorzystał zaawansowane techniki protetyki i efektów specjalnych, aby ożywić liczne postacie” – mówi producent Alex Teodorescu w wywiadzie dla Cineuropa.
Film Dracula (produkcja Rumunia, Niemcy, Luksemburg, Wielka Brytania, Francja): wejdzie na ekrany 18.12.26. a jego dystrybutorem jest Aurora Films