W mieście naukowym Kolcowo niedaleko Nowosybirska, zbudowano jeden z najpotężniejszych synchrotronów – SKIF (Siberian Ring Photon Source - Syberyjskie Źródło Fotonów Pierścieniowych). SKIF – jeden z ośmiu rosyjskich megaprojektów naukowych - będzie pierwszym na świecie źródłem promieniowania synchrotronowego generacji 4+ o energii 3 GeV.
Kompleks składa się z 34 budynków i budowli o łącznej powierzchni około 87 000 metrów kwadratowych. Obwód pierścienia akumulacyjnego wynosi 476 metrów.
Kompleks naukowy jest zaprojektowany tak, aby wspierać 2000 badań rocznie, 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu. Naukowcy mają do dyspozycji siedem stanowisk doświadczalnych, budynek laboratoryjny wyposażony w sprzęt naukowy do przygotowywania i przechowywania próbek oraz centrum przetwarzania danych do przechowywania, systematyzowania i analizy danych eksperymentalnych.
Określono zakres zadań, które będą realizowane na tych stanowiskach. Obejmują one m.in. rozszyfrowywanie struktury biopolimerów, mechanizmy funkcjonowania organizmów żywych, przekazywanie informacji genetycznej, mechanizm działania leków, tworzenie nowych materiałów, badanie szybko zachodzących procesów itd.
Badania rozpoczną się tego lata. Obecnie SKIF aktywnie rozbudowuje swój zespół. Na razie liczy on 300 osób, z których większość to naukowcy i inżynierowie różnych specjalności, w tym 45 doktorów i 16 habilitantów.
Służba prasowa SKIF podkreśla, że Centrum Użytkowania Zbiorowego SKIF będzie otwarte na wnioski o przeprowadzenie eksperymentów od międzynarodowych organizacji naukowych i edukacyjnych.
Projekt budowy synchrotronu powstał w 2018 roku, a budowa ruszyła w sierpniu 2021 roku. W jego powstaniu uczestniczyło około 200 rosyjskich firm.
Stacje eksperymentalne zostały w całości zaprojektowane i zbudowane w Rosji przez cztery kluczowe zespoły: Politechnikę Tomską, Tomski Instytut Elektroniki Silnoprądowej, Instytut Hydrodynamiki im. M.A. Ławrientjewa w Nowosybirskim Akademgorodku oraz Instytut Projektowo-Technologiczny Instrumentów Naukowych.
Budowa nie obyła się bez wyzwań –podpisane umowy z wykonawcami z Anglii, Japonii, Niemiec i Szwajcarii zostały zerwane w 2022 roku. Ich zadania przejęły placówki naukowe z Rosji.
„Głównym projektantem i producentem kompleksu urządzeń akceleratora SKIF jest Instytut Fizyki Jądrowej Budkera SB RAN (INP SB RAN). Około 95% tego sprzętu było i jest nadal rozwijane przez specjalistów INP SB RAN i ich partnerów – rosyjskie organizacje naukowe, edukacyjne i przemysłowe. Około 5% komponentów zostało zakupionych poza Federacją Rosyjską” – informuje służba prasowa.
Koszt budowy Centralnego Ośrodka Użytkowania Zbiorowego SKIF szacowano początkowo na 37,1 mld rubli; ostateczny koszt całego projektu przekracza obecnie 50 mld rubli.
Jego eksploatacja wymaga 12 MW energii – szacunkowo tyle, ile zużywa małe miasto liczące od 15 do 20 tysięcy mieszkańców.
***
Rosja posiada obecnie dwa synchrotrony, ale to konstrukcje nie dorównujące pod względem technologicznym SKIF.
Pierwszy – z lat 70. XX wieku nadal działa w Instytucie Fizyki Jądrowej Syberyjskiego Oddziału Rosyjskiej Akademii Nauk, pełniąc jednocześnie funkcję zderzacza i synchrotronu.
Drugi z nich, drugiej generacji, został wyprodukowany i uruchomiony w latach 90. ubiegłego wieku przez specjalistów z Instytutu Fizyki Jądrowej Syberyjskiego Oddziału Rosyjskiej Akademii Nauk w Instytucie Kurczatowa w Moskwie.
W planach jest także budowa kolejnego synchrotronu, większego od SKIF – SILA. Powstanie on w Protwinie w obwodzie moskiewskim, w Instytucie Fizyki Wysokich Energii im. Logunowa w Narodowym Centrum Badawczym im. Kurczatowa. a jego uruchomienie planowane jest na rok 2033.
Za: https://www.interfax.ru/russia/924549
https://www.kp.ru/daily/277789.4/5261142/
https://pikabu.ru/story/skif__koltso_prosveshcheniya_v_rossii_postroili_gigantskiy_sinkhrotron_14018572?ysclid=mq6xxouov1200897505
https://ngs.ru/text/science/2026/06/09/76470306/?ysclid=mq6wyp0nyc250485128